|
|
|
|
Wie¶ po³o¿ona ok. 9 km na pó³nocny – zachód od Kêtrzyna. Pierwotna jej nazwa – Laumygarbis (1339, pózniej Lamegarben – 1419, Lamgarben – do 1945 r.) pochodzi³a od pruskich s³ów lauma (laume) – wró¿ka, czarownica i garbis oznaczajacego górê, wzniesienie. 1339 rok – pierwsza wzmianka o Garbnie. Wie¶ po³o¿ona jest na wysoczy¼nie i na jej stoku opadaj±cym w stronê szerokiej, podmok³ej doliny Gubra. Od strony pó³nocnej granicê wsi stanowi w±wóz w którym p³ynie rzeczka Rawa (Rave) uchodz±ca do Gubra. Pierwsza wzmianka o miejscowo¶ci zamieszczona zosta³a w ¼ród³ach krzy¿ackich w 1339 r., jednak sprzyjaj±ce warunki terenowe wykorzystywane by³y przez osadnictwo z wcze¶niejszych okresów historycznych. We wczesnym ¶redniowieczu na wzgórzu nad rzeczk± Raw± (Alte Schanze), opodal jej uj¶cia do rzeki Guber, istnia³o grodzisko nale¿±ce do pruskiego plemienia Bartów. Kolejne grodzisko (Alte Schanze, Fuchs Berg) usytuowane by³o oko³o 700 m na wschód od pierwszego, przy pó³nocnym stoku w±wozu Rawy. Trzecie, prawdopodobnie grodzisko, po³o¿one na wschód od poprzednich w pobli¿u wsi Mykielnik (Adl Mickielnick), na cyplu wysuniêtym od po³udnia w stronê w±wozu rzeczki, zniwelowane zosta³o w latach 60-tych, podczas wykonywania przepustów na Rawie. Oprócz wymienionych grodzisk, po obydwu stronach w±wozu stwierdzono w czasie badañ powierzchniowych ¶lady zabudowañ jednodworczych z tego samego okresu. Centrum osadnictwa Bartów. Tak gêsta sieæ osadnicza z wczesnego ¶redniowiecza ¶wiadczy nie tylko o sprzyjaj±cych warunkach terenowych. Mo¿na przypuszczaæ, i¿ znajdowa³o siê tu jedno z centrów osadniczych plemienia Bartów, a sama nazwa miejscowo¶ci mo¿e byæ ¶ladem po istnieniu tu jakiego¶ o¶rodka kultu pogañskich Prusów. Krajobraz kulturowy wsi we wczesnym ¶redniowieczu uzupe³nia³o cmentarzysko, którego ¶lady odkryto oko³o 1800 r. na cmentarzu przyko¶cielnym. Krzy¿acka stra¿nica. Krzy¿acy po podbiciu tych terenów, doceniaj±c korzystne usytuowanie miejscowo¶ci, prawdopodobnie w II po³owie XIV w. rozpoczêli budowê stra¿nicy (Wildhaus). Pozosta³o¶ci murów obronnych otaczaj±cych dziedziniec, o planie zbli¿onym do stra¿nicy w Bez³awkach ods³oniêto i opisano pod koniec XIX w. Znajdowa³y siê one oko³o 50 m na po³udniowy – wschód od wzniesienia Alte Schanze, na którym w XIX w. za³o¿ono cmentarz. Brak wiadomo¶ci o tym za³o¿eniu w ¼ród³ach krzy¿ackich mo¿e ¶wiadczyæ o nieukoñczeniu jego budowy. Podczas ods³aniania fundamentów murów odkryto liczne fragmenty ceramiki, kafli, dachówek („mnich”, „mniszka”) oraz przedmiotów ¿elaznych. Obecnie pozosta³o¶ci stra¿nicy nie s± widoczne w terenie: niewykluczone, ¿e zosta³y rozebrane w czasie prac ziemnych pod koniec XIX w. Na prawie che³miñskim. W 1838 r. sprzeda³ on maj±tek porucznikowi Konradowi von Redecker, który w 1845 r. dokupi³ karczmê, m³yn wodny, wiatrak i zabudowania przy kosciele oraz 9 w³ók ziemi. W 1856 r. Redecker sprzeda³ Garbno Edwardowi Krause. W 1880 r. majatek kupi³ Otto Boehm z G³owbit (d. Glaubitten). Jego ¿ona El¿bieta (1859-1943), 22 lutego 1898 r. w Rastenburgu (ob. Kêtrzyn) za³o¿y³a pierwsze na terenie Niemiec Stowarzyszenie Gospodyñ Wiejskich, którego podstawowym celem by³o kszta³cenie i wymiana do¶wiadczeñ. Zajmowa³o siê ono tak¿e dystrybucj± produktów spo¿ywczych wytwarzanych na wsi. Za swoj± dzia³alno¶æ, El¿bieta Boehm jako pierwsza kobieta na terenie Niemiec, zosta³a wyró¿niona z³otym ³añcuchem Uniwersytetu w Królewcu i otrzyma³a tytu³ honorowego obywatela tego miasta. W ostatnich latach jej podobizna zosta³a umieszczona na jednym ze znaczków poczty neimieckiej z serii znaczków z kobietami zas³u¿onymi dla historii Niemiec. Od 1911 r. do 1945 r. w³a¶cicielem maj±tku by³ Erich Schultz-Fedemrecht, znany jako hodowca koni przeznaczonych dla wojska. Od 1945 r. maj±tek jest w³asno¶ci± PGR. WARTO ZOBACZYÆ: von Egloffstein. Nie zachowa³y siê informacje wcze¶niejszej zabudowie maj±tku. Po 1945 r. dworek przebudowano likwiduj±c drewniana werandê, dobudowuj±c werandê murowan± a w po³aci dachowej wykonano okna mansardowe. Obecnie budynek wykorzystany jest przez biura i pomieszczenia socjalne PGR. Ko¶ció³ w Garbnie, pod pierwotnym wezwaniem ¶w. Katarzyny, nale¿a³ do archiprez- Biteriatu w Reszlu. Do XVI w. ko¶ció³ znajdowa³ siê pod patronatem Zakonu. Od momentu przekazania maj±tku Micha³owi von Egloffstein w XVI w. objêty by³ patronatem kolejnych w³ascicieli majatku. Do parafii w Garbnie nale¿a³y m.in. Warnikajmy (d.
Bannaskeim),
Gudziki (d. Godocken), Równina (d. Ober-Unterplehnen). W 1582 r. Do parafii w Garbnie do³aczono ko¶cio³y w To³kinach (d. Tolksdorf) i Kraskowie (d. Schonfliess). Ko¶ció³ wybudowany prawdopodobnie w XIV lub na pocz±tku XV w. na wielkim wzniesieniu wysuniêtym w dolinê Gubra, w XVII w. zosta³ poddany gruntownej przebudowie. Z pierwotnego gotyckiego za³o¿enia pozostawiono jedynie wie¿ê, do której w latach 1728 – 1732 od wschodu dobudowano jednonawowe za³o¿enie z absyd±. ¦wiadectwem przebudowy by³ kamieñ wêgielny wmurowany przy zachodnim naro¿niku ko¶cio³a z wyrytymi datami oraz z zatartym niestety, nazwiskiem mistrza murarskiego. 17 stycznia 1818 r. przechodz±cy nad okolicami Rastenburga orkan w ci±gu sze¶ciu godzin (pomiêdzy 15 a 21) dokona³ znacznych spustoszeñ w budowli. Silne porywy wiej±cego od zachodu wiatry str±ci³y z wie¿y ko¶cielnej dach z fragmentami muru, który spadaj±c na nawê i przebijaj±c strop zniszczy³ wiêkszo¶æ wyposa¿enia ko¶cio³a m.in. organy, chór, ³awki, katafalk. Zniszczeniu uleg³y tak¿e zapasy zbo¿a zgromadzonego przez ówczesnego proboszcza na strychu ko¶cielnym. W 1945 r. ko¶ció³ zajmowa³ oddzia³ ¿o³nierzy radzieckich, którzy w ko¶ciele urz±dzili kwatery mieszkalne i sk³ad kartofli. Wnêtrze ko¶cio³a zosta³o zdemolowane, zniszczono o³tarz i organy, wywieziono dzwony. Pierwsze prace remontowe przeprowadzone zosta³y przy ko¶ciele w Garbnie w 1948 r. Przy bocznym wej¶ciu do ko¶cio³a stoi kamienna kropielnica prawdopodobnie z XVI – XVII w. ¬ród³a: 1).Gazeta "Piramida"; Opracowanie Muzeum Wojciecha Kêtrzyñskiego w Kêtrzynie.
|
|